Son Bölüm: Avrupa Ekonomisi ve Dijital Göçebeler
Bu bölümde, Avrupa'nın ekonomik merkezi olan Almanya ile birlikte Doğu Avrupa ülkelerine odaklanıyoruz. Karadağ, Sırbistan, Kosova ve Arnavutluk gibi ülkeler, son yıllarda dijital göçebeleri çekmek amacıyla yeni oturum ve vize seçenekleri sunuyor. Ancak Türk vatandaşları için bu statüler, Avrupa içinde serbest dolaşım imkânı tanımıyor. Örneğin, bir Avrupa Birliği ülkesine seyahat edebilmek için yine randevu alıp, birçok belge toplamak ve Schengen vizesi için başvuru yapmak gerekiyor. Türkiye'deki dijital göçebeler, başka bir ülkede oturum aldıklarında bu oturumun kendilerine dolaşım hakkı tanımasına özen gösteriyorlar. Bu nedenle, Karadağ, Arnavutluk, Sırbistan ve Kosova gibi Schengen dışı ülkeler, düşük yaşam maliyetlerine rağmen çok fazla tercih edilmiyor.
Türk dijital göçebelerin ana motivasyonu yalnızca ekonomik yaşam değil; aynı zamanda Avrupa içinde daha rahat seyahat edebilecekleri kalıcı bir statüye ulaşmaktır. Dolayısıyla, Balkanlar maliyet avantajı ve esnek oturum seçenekleri sunsa da, Schengen erişimi sağlamadığı sürece Türk dijital göçebeler için sadece geçici bir durak olmaktan öteye gidemiyor. 2025 sonunda Karadağ’ın bordo pasaportlu Türk vatandaşlarına vize uygulaması getirmesi, bölgedeki dengelerin ne kadar hassas olduğunu gösteriyor. Uzun süredir Karadağ’a olan Türk ilgisi bir anda azalmışken, bu ülkeye gitmek yerine Sırbistan ve Kosova tercih edilmeye başlanmıştır.
Almanya'nın Cazibesi
Almanya, güçlü ekonomik yapısı, yüksek yaşam standartları, merkezi konumu ve gelişmiş teknoloji altyapısıyla dijital göçebeler için Avrupa'nın en çekici ülkelerinden biri olarak öne çıkıyor. Resmi bir “Dijital Göçebe Vizesi” programı bulunmamakla birlikte, Almanya’nın Freelancer / Self-Employment (Serbest Meslek) Oturum İzni gibi uzun süreli vizeleri, uzaktan çalışanlar ve girişimciler tarafından dijital göçebe statüsüyle uyumlu bir şekilde kullanılmaktadır.
Bu vizeler, Almanya’da yasal ikamet sağlarken, uzaktan çalışma ve yurt dışından elde edilen gelirle yaşam imkânını da beraberinde getiriyor. Başvuranlar, Almanya’da herhangi bir işverenle sözleşme imzalamak zorunda kalmadan, uluslararası müşteriler için uzaktan çalışmaya devam edebiliyor. Almanya’da dijital göçebe statüsü, ilk aşamada 1 yıla kadar oturum izni ile başlıyor ve şartların devam etmesi durumunda uzun süreli ikamet ve kalıcı oturum imkânı sunabiliyor.
Almanya’da freelancer vizesiyle ikamet eden İlknur Bilir, uluslararası deneyim kazanmak amacıyla önce Berlin’de bir film şirketinde staj yapmış, ardından uluslararası bir haber ajansında çalışmıştır. Sonrasında göçmen politikaları alanında doktora yaparak kendi danışmanlık şirketini kurmuştur. Bilir, Almanya’ya ilk girişini Schengen vizesi ile yapmış ve ilk oturumunu alırken 6 ay beklemek zorunda kalmıştır. Freelance ve kendi işini yürütenler için (selbständig) ilk olarak vergi dairesinde vergi kaydı açılması, Finanzamt onay ve kayıt belgelerinin alınması, sigorta girişlerinin yapılması ve en önemlisi de geçim sağlanabileceğinin kanıtlanması gerektiğini ifade etmektedir. Başvuru süreci, farklı şirket ve iş ortaklarından çalışma niyet mektupları, gelir belgeleri ve referanslar gibi belgelerin toplanmasıyla oldukça uzun sürmektedir. Yabancılar dairesinden randevu almak da zaman alıcı bir süreçtir ve şeffaf bir sistem yoktur; istek e-postası gönderildiğinde ne zaman yanıt alacağı bilinmemektedir.
Başvuru sürecinde en önemli noktanın belgelerin her türlü soruya yanıt verebilecek nitelikte olması gerektiğine vurgu yapan Bilir, “Almanya’da serbest çalışan vizesine başvurmak için bürokrasi ve muhasebe ile aranızın iyi olması şart. Ayrıca beklentilerinizi net bir şekilde belirlemek de önemlidir. İşinizi iyi yapabileceğiniz ve sürdürülebilir iş ilişkileri kurabileceğinizden emin olmalısınız. İşlerin yolunda gitmemesi durumunda alternatif planlar hazırlamak da gereklidir. Yeni yapılan bir araştırma, Almanya’ya gelen her 10 göçmenden üçünün ülkeden ayrılma planı yaptığını göstermektedir. Almanya, nitelikli göçmenler için her zaman cazip bir ülke değil” şeklinde belirtti.
Almanya'da Oturum İzni İçin Gerekenler
- AB / AEA / İsviçre vatandaşı olmamak
- Almanya’da serbest meslek sahibi (Freelancer) veya self-employed olarak çalışmak
- Almanya’da geçimini sağlayacak (2.500-3.500 euro) maddi kaynak göstermek
- Sağlık sigortası yaptırmak
- Konaklama adresini beyan etmek
- Temiz adli sicil kaydı sunmak
Aile Üyeleri Dahil Mi?
Evet, Almanya’da freelance veya self-employment oturum izniyle sınırlı imkanlar olsa da, aile birleşimi kapsamında aşağıdaki kişiler başvuruya dahil edilebilir:
- Eş veya partner
- 18 yaş altı çocuklar
Oturum izninin geçerliliği genellikle 1 yıldır ve uzatılabilir. Bu oturum ile uzaktan çalışma ve kendi iş planını sürdürebilme avantajı sağlanmaktadır. Ancak, Almanya’nın vize süreci eyaletlere (Bundesland) ve başvuru tipine göre değişiklik gösterebilir; bu nedenle başvuru yapmadan önce yerel yabancılar dairesi (Ausländerbehörde) ile iletişime geçmek önemlidir.
Diğer Ülkelerde Dijital Göçebe Seçenekleri
Karadağ, düşük yaşam maliyeti, sahil kasabaları, basit bürokrasi ve Avrupa’ya yakınlığıyla dijital göçebeler için dikkat çeken bir ülke haline gelmiştir. Resmi bir dijital göçebe programı olmamakla birlikte, geçici oturum, şirket kurma veya serbest çalışma temelli izinler uzaktan çalışanlar tarafından yaygın bir şekilde kullanılmaktadır. Karadağ’da oturum izinleri genellikle 1 yıla kadar veriliyor ve yenilenebiliyor. Ancak, Türk vatandaşlarına geçtiğimiz yıl vize uygulamaya çalışması, ülkenin şu an Türk dijital göçebeleri çekmekte zorlandığını göstermektedir. Bu nedenle, buraya olan talep Sırbistan’a kaymaktadır.
- AB vatandaşı olmamak
- Karadağ’da şirket kurmak veya hizmet sözleşmesi göstermek
- Yeterli maddi kaynak (1.500-2.500 euro) kanıtı
- Sağlık sigortası
- Temiz adli sicil kaydı
Aile Üyeleri Dahil Mi?
Evet, Karadağ’da aile birleşimi mümkündür; eş ve 18 yaş altı çocuklar başvuruya eklenebilir.
Karadağ'daki Yaşam Maliyetleri
- 1+1 daire: 400-900 euro
- Faturalar: 120-180 euro
- Market: 250-400 euro
- Toplu taşıma: 30-50 euro
Kosova, Avrupa'nın en genç nüfusuna sahip olmasının yanı sıra, düşük yaşam giderleri ve hızla gelişen teknoloji sektörüyle dijital göçebeler için alternatif bir merkez olarak öne çıkmaktadır. Resmi dijital göçebe vizesi bulunmamakla birlikte, geçici oturum ve iş kurma temelli izinler bu amaçla kullanılmaktadır.
- Yeterli gelir göstermek (1.200-2.000 euro)
- Adres göstermek
- Sağlık sigortası
- Adli sicil şartı
Geçici oturum süresi 1 yıl olup, uzatma imkânı 3 yıla kadar mümkündür. Kosova, Avrupa’nın en düşük yaşam maliyetlerinden birine sahiptir ve İngilizce konuşan genç nüfusu ile gelişen bir start-up ekosistemine sahiptir. Aile birleşimi de mümkündür.
- 1+1 daire: 250-500 euro
- Faturalar: 80-150 euro
- Market: 200-300 euro
- Toplu taşıma: 30-50 euro
Şehirler
- Priştine: Teknoloji ve sosyal hayat
- Prizren: Kültürel ve sakin yaşam
Sırbistan, son yıllarda resmi bir “Dijital Göçebe Vizesi” sunmamasına rağmen, serbest meslek ve girişimcilik temelli oturum sistemi ile dijital göçebeler için en pratik ve erişilebilir ülkelerden biri haline gelmiştir. Özellikle Belgrad, Novi Sad ve Niş gibi şehirler, düşük yaşam maliyetleri, güçlü internet altyapısı ve gelişen start-up ekosistemi ile uzaktan çalışan profesyonelleri kendine çekmektedir.
- AB / AEA vatandaşı olmamak
- Sırbistan’da şahıs şirketi veya ticari yapı kurmak
- Aktif bir iş planı ve faaliyet göstermek
- Sırbistan’da ikamet adresi göstermek
- Geçerli sağlık sigortasına sahip olmak
- Maddi kaynağı (1.500-2.500 euro) belgelemek
Sırbistan'da Oturum İzni Süreci
Oturum türü geçici oturum olarak belirlenmiş olup, süresi 1 yıl ve uzatma imkânı 5 yıla kadar vardır. Aile birleşimi de mümkündür.
- Düşük vergilendirme
- Çifte vergilendirmeyi önleyen anlaşmalar
- Düşük yaşam maliyetleri
- Güvenli şehirler
- Güçlü coworking ve start-up ekosistemi
- Zengin mutfak ve sosyal hayat
- 1+1 daire: 250-600 euro
- Faturalar: 80-150 euro
- İnternet: 20-30 euro
- Market: 250-350 euro
- Toplu taşıma: Ücretsiz
Şehirler
- Belgrad: Start-up kültürü, coworking alanları, sosyal hayat
- Novi Sad: Daha sakin tempo, kültür ve doğa dengesi
- Niş: Uygun fiyatlar, yükselen teknoloji
Arnavutluk, sahil şehirleri, düşük vergileri ve basit oturum süreçleri ile dijital göçebelerin dikkatini çeken Balkan ülkelerinden biridir. Ülkede uzaktan çalışanlara uygun uzun süreli oturum seçenekleri bulunmaktadır.
- Kendine ait şirket göstermek
- Minimum yıllık 9.800 euro gelir göstermek
- Sağlık sigortası
Arnavutluk'ta Oturum İzni Süreci
Oturum süresi 1 yıl olup, uzatma imkânı 5 yıla kadar bulunmaktadır. Aile birleşimi de mümkündür.
- Akdeniz iklimi
- Çok düşük yaşam maliyeti
- Hızlı işleyen bürokrasi
- Düşük vergi oranları
- 1+1 daire: 300-700 euro
- Faturalar: 100-170 euro
- Market: 220-350 euro
- Toplu taşıma: 30-55 euro
Şehirler
- Tiran: Başkent ve iş merkezi
- Dıraç: Sahil yaşamı
- Vlora: Tatil şehri
